Боржигин Есүдэр Зоригт хаан — Намтар

Монголын хаад · 1388–1391 орчим, нэр ба залгамжлал маргаантай

1388 оны дараах хаан ширээний өөрчлөлттэй холбогддог Зоригт хааныг зарим судлаач Есүдэртэй адилтгадаг. Аригбөхийн угсаатай холбон тайлбарлах үзэл бий. Амьдарсан үе: Төрсөн он тодорхойгүй — 1391 эсвэл 1392 Эх сурвалжид тулгуурлан монгол хэлээр боловсруулсан дэлгэрэнгүй намтар. Маргаантай он, угсаа болон хожуу үеийн уламжлалт өгүүлэмжийг тайлбартай тэмдэглэсэн. Мэдээлэл хадгалагдаагүй хэсгийг таамгаар нөхөөгүй. Төр барьсан үе: 1388–1391 орчим, нэр ба залгамжлал маргаантай Эцэг, эхийн нэр: Найдвартай нэг мөр тогтоогдоогүй; угсааны хувилбаруудыг доор тайлбарлав. Нэр, угсааны асуудал Есүдэрийг Зоригт хаантай адилтган үздэг бөгөөд Аригбөхийн удмын хүн гэж тайлбарлах нь түгээмэл. Гэвч XIV зууны төгсгөлийн хаадын тухай монгол, перс, хятад сурвалжийн мэдээг хооронд нь тулгахад нэр, хаанчлалын хугацаа зөрдөг. Эцгийнх нь нэрийг нэг мөр баталсан баримтгүй тул эцэг /эх/-ийн нэрийн талбарыг таамгаар бөглөөгүй. 1388 оны эрх мэдлийн өөрчлөлт Төгстөмөр Буйр нуурын ялагдлын дараа баруун тийш гарах үед Есүдэр түүнийг хороож хаан ширээг авсан гэж тэмдэглэдэг. Энэ явдал Хубилайн шууд удмын ноёрхолд томоохон цохилт болсон. Гэхдээ хааны цол авсан явдал бүх Монголын аймаг, ноёдыг бодитоор нэгтгэн захирсан гэсэн үг биш. Бутрал ба холбоотнууд Есүдэрийн үед өмнөх Юань улсын ноёд өөр өөр түшиг тулгуур хайх болжээ. Зарим нь Мин улстай харилцаж, зарим нь шинэ хааны талд орсон. Нэцэлэй Минд дагаар орсон, Ширмэн Есүдэртэй холбоотон болсон тухай мэдээ энэ хуваагдлыг харуулна. Хами зэрэг баруун хязгаарын улс төрийн төвүүд ч өөрийн бие даасан чиглэлтэй болов. Энх хаантай холбоотой маргаан Зарим уламжлал Есүдэрийн дараа түүний хүү Энх хаан суусан гэж үздэг бол өөр уламжлалд Зоригт, Энхийг нэг хүнтэй холбодог. Ийм учраас эдгээр намтрыг хоёр тусдаа бүртгэлээр үзүүлсэн ч угсаа залгамжлалын холбоог баттай гэр бүлийн баримт мэтээр автоматаар холбохгүй. Хаанчлалын төгсгөлийг 1391–1392 оны орчим гэж болзолтой тэмдэглэнэ. Мэдээллийн хүрээ Есүдэрийн хүүхэд нас, гэр бүл, өдөр тутмын захиргаа, тодорхой шинэчлэлийн тухай найдвартай мэдээ цөөн. Түүний түүхэн ач холбогдол нь 1388 оны дараах хаан ширээний өөрчлөлт, хүчний шинэ хуваарилалттай холбоотой. Хожуу үеийн он дарааллыг орчин цагийн төрсний бүртгэл шиг нарийвчлалтай ашиглах боломжгүй. Хөрөг: хиймэл оюунаар бүтээсэн уран сайхны төсөөлөл; баталгаат түүхэн гэрэл зураг биш. Боловсруулалт: эх сурвалжуудын баримтад тулгуурласан монгол найруулга. Wikipedia-ийн хамтран зохиогчдын холбогдох өгүүллүүдийг ашиглав ( CC BY-SA 4.0 ); эх холбоосуудыг доор үзүүлэв. Эх сурвалж Есүдэр Зоригт хаан — Wikipedia (Jorightu Khan Yesüder)