Бямбын Ринчен — Намтар

Зохиолч, хэл шинжлэгч, орчуулагч

Бямбын Ринчен бол XX зууны Монголын нэрт эрдэмтэн, зохиолч, орчуулагч. Монгол хэл, аман зохиол, угсаатны зүй, бичгийн дурсгал судалж, олон орны сонгодог зохиолыг монгол хэлнээ хөрвүүлжээ. Амьдарсан үе: 1905–1977 Чиглэл: Зохиолч, хэл шинжлэгч, орчуулагч Амьдарсан он: 1905–1977 Сор болсон бүтээлүүд: Үүрийн туяа · Заан Залуудай · Шүхэрч Буниа Амьдрал, боловсрол Бямбын Ринчен бол XX зууны Монголын нэрт эрдэмтэн, зохиолч, орчуулагч. Монгол хэл, аман зохиол, угсаатны зүй, бичгийн дурсгал судалж, олон орны сонгодог зохиолыг монгол хэлнээ хөрвүүлжээ. Ринчен 1905 онд Хиагтын ойролцоох Булсарайд төрж, багаасаа монгол, орос, манж хэлний орчинд өссөн. Ленинградын Дорно дахины хэлний хүрээлэнд суралцаж, хэл шинжлэл, бичгийн дурсгал, угсаатны зүйн мэргэжил эзэмшжээ. Шинжлэх ухааны байгууллага, хэвлэл, орчуулгын ажилд ажиллахдаа хэлмэгдүүлэлтэд өртөж хоригдсон ч судалгаа, зохиолоо үргэлжлүүлсэн. Тэр монгол хэлний нутгийн аялгуу, аман зохиол, бөө мөргөл, бичгийн дурсгалыг олон жил цуглуулж, “Монгол бичгийн хэлний зүй”, “Folklore Mongol” зэрэг судалгааны өв үлдээв. Польш, Чех, Орос болон бусад хэлний зохиолоос орчуулж, монгол найруулгын үгийн сан, өгүүлбэрийн боломжийг өргөжүүлсэн. Уран бүтээлийн зам Түүний түүхэн роман, өгүүллэг, орчуулга болон хэл шинжлэлийн судалгаа нь монгол найруулгын баялаг боломжийг харуулсан. Монгол хэл, соёлын өвийг хамгаалах байр суурь нь олон үеийн уншигч, судлаачдад нөлөөлсөн. Сор болсон гурван бүтээл 1. “Үүрийн туяа” — XX зууны эхэн үеийн үндэсний эрх чөлөөний хөдөлгөөнийг олон дүр, олон орон зайгаар өгүүлсэн гурван дэвтэр түүхэн роман. 2. “Заан Залуудай” — Эртний нүүдэлчдийн амьдрал, овог аймгийн харилцаа, байгальтай тэмцэх тэмцлийг уран сайхны төсөөлөл ба судалгаатай хослуулсан роман. 3. “Шүхэрч Буниа” — Монголын анхны шүхэрчдийн нэгийн бодит явдлаас сэдэвлэж, шинэ техник, эр зориг, хүний хүсэл тэмүүллийг өгүүлсэн тууж. Бүтээлийн дэлгэрэнгүй жагсаалт 1. Үүрийн туяа I: Манжийн талхинд 2. Үүрийн туяа II: Гал усны гашуун зовлон 3. Үүрийн туяа III: Байлдаж олсон эх орон 4. Заан Залуудай 5. Цогт тайж 6. Ану хатан 7. Гүнж 8. Бэр цэцэг 9. Сандо амбан 10. Их нүүдэл 11. Нууцыг задруулсан захиа 12. Шүхэрч Буниа 13. Заяа заяагүй 14. Монгол хэлний зүй 15. Монгол бичгийн хэлний зүй 16. Монгол ард улсын угсаатны судлал, хэлний шинжлэлийн атлас 17. Folklore Mongol 18. Баруун этгээдэд зорчсон тэмдэглэл 19. Өмнөд этгээдэд зорчсон тэмдэглэл 20. Марк Твений Мөнгөн ноён хоёрын орчуулга 21. Н.В.Гоголийн Тарас Бульбагийн орчуулга 22. М.Шолоховын Хүний хувь заяаны орчуулга 23. Ги де Мопассаны өгүүллэгүүдийн орчуулга 24. Назым Хикметийн шүлгийн орчуулга Унших гурван богино бүтээл 1. “Шүхэрч Буниа” — богино хэмжээний төлөөлөх бүтээл. Бүтэн эх нь эх сурвалж дахь эрх бүхий хэвлэлээр уншигдана. 2. “Нууцыг задруулсан захиа” — богино хэмжээний төлөөлөх бүтээл. Бүтэн эх нь эх сурвалж дахь эрх бүхий хэвлэлээр уншигдана. 3. “Бэр цэцэг” — богино хэмжээний төлөөлөх бүтээл. Бүтэн эх нь эх сурвалж дахь эрх бүхий хэвлэлээр уншигдана. Түүхэн үнэлгээ Намтрыг хадгалагдсан эх сурвалж, номын сангийн бүртгэл, судалгааны өгүүлэлд тулгуурлан боловсруулав. Баримт тодорхойгүй он, үйл явдлыг таамгаар нөхөөгүй. Хөргийн тайлбар: Б.Ринчений хожуу үеийн архивын гэрэл зураг дахь урт цагаан үс, урт унжсан сахал, гартаа нүдний шил барьсан танигдах төрхийг баримжаалан өнгөтөөр сэргээн дүрсэлсэн; эх гэрэл зураг биш. Зургийн эх Эх сурвалж ШУА — Б.Ринчений эрдэм, уран бүтээлийн өв Монголын цахим номын сан — Б.Ринчений бүтээлүүд Монголын цахим номын сан — зохиолч, бүтээлийн бүртгэл ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэн