Цэндийн Дамдинсүрэн — Намтар
Зохиолч, хэл шинжлэгч, орчуулагч
Цэндийн Дамдинсүрэн бол Монгол Улсын анхны Ардын уран зохиолч, хэл шинжлэгч, утга зохиол судлаач, орчуулагч. Шинэ монгол үсгийн дүрэм боловсруулах, “Монголын нууц товчоо”-г орчин цагийн хэлэнд хөрвүүлэх ажилд гол үүрэг гүйцэтгэсэн. Амьдарсан үе: 1908–1986 Чиглэл: Зохиолч, хэл шинжлэгч, орчуулагч Амьдарсан он: 1908–1986 Сор болсон бүтээлүүд: Гологдсон хүүхэн · Буурал ижий минь · Монголын нууц товчооны орчуулга Амьдрал, боловсрол Цэндийн Дамдинсүрэн бол Монгол Улсын анхны Ардын уран зохиолч, хэл шинжлэгч, утга зохиол судлаач, орчуулагч. Шинэ монгол үсгийн дүрэм боловсруулах, “Монголын нууц товчоо”-г орчин цагийн хэлэнд хөрвүүлэх ажилд гол үүрэг гүйцэтгэсэн. Дамдинсүрэн Дорнодын Матад нутагт малчны гэрт төрж, багаасаа монгол бичиг сурсан. Ленинградын Дорно дахины дээд сургуульд суралцаж, хэл шинжлэл, сурвалж судлалын мэргэжил эзэмшжээ. 1940-өөд онд шинэ монгол үсгийн дүрэм боловсруулахад голлон оролцож, “Монголын нууц товчоо”-г орчин цагийн монгол хэлнээ хөрвүүлэн нийтэлсэн. Тэр уран зохиолчийн хувьд хүний хувь заяа, хуучин нийгмийн дарамт, эмэгтэй хүний эрх, эх орны сэдвийг хөндсөн. Судлаачийн хувьд “Зуун билиг” зэрэг эмхэтгэлээр сонгодог уран зохиолын өвийг шинэ уншигчдад хүргэсэн. Уран бүтээлийн зам Уран зохиол, хэл бичгийн стандарт, сурвалж судлал гэсэн гурван том чиглэлд үлдээсэн өв нь Монголын XX зууны боловсрол, соёлд суурь нөлөө үзүүлсэн. Сор болсон гурван бүтээл 1. “Гологдсон хүүхэн” — Хуучин нийгэм дэх эмэгтэй хүний эрхгүй байдал, хайр сэтгэл, ангийн ялгааг харуулсан шинэ үеийн тууж. 2. “Буурал ижий минь” — Эхийн хайр, дурсамж, хүн чанарыг энгийн атлаа уянгалаг хэлээр илэрхийлсэн шүлэг. 3. “Монголын нууц товчооны орчуулга” — 1947 оны хөрвүүлэг нь XIII зууны сурвалжийг орчин үеийн уншигчдад хүргэж, түүх, хэл, уран зохиолын судалгаанд суурь болсон. Бүтээлийн дэлгэрэнгүй жагсаалт 1. Гологдсон хүүхэн 2. Өчүүхэн дөрвөн үлгэр 3. Буурал ижий минь 4. Зугаацахаар мордсон нь 5. Наалинхай хоёр нүд 6. Усан дагина 7. Солиог сольсон нь 8. Хоёр цагаан юм 9. Багш шавь хоёр 10. Хэлдэг гурав хийдэг ганц 11. Хачин хурим 12. Четтер 13. Чемодантай юм 14. Лус савдаг, чөтгөр шулмастай учирсан хүмүүсийн яриа 15. Маршал Чойбалсангийн 50 насны ойд зориулсан ерөөл 16. БНМАУ-ын төрийн дууллын үг 17. Монголын нууц товчооны орчин цагийн хөрвүүлэг 18. Зуун билиг 19. Монгол уран зохиолын дээж зуун билиг оршвой 20. Монгол хэлний зүй 21. Орос-монгол толь 22. Гэсэрийн туужийн түүхэн үндэс 23. Рамаяна Монголд дэлгэрсэн нь 24. Монголын уран зохиолын тойм 25. А.С.Пушкиний Алтан загасны үлгэрийн орчуулга 26. А.С.Пушкиний Олег сэцний дууллын орчуулга 27. М.Лермонтовын Далбааны орчуулга 28. Игорийн хорооны туужийн орчуулга 29. Калидасын Үүлэн элчийн орчуулгын хэсэг Унших гурван богино бүтээл 1. “Буурал ижий минь” — богино хэмжээний төлөөлөх бүтээл. Бүтэн эх нь эх сурвалж дахь эрх бүхий хэвлэлээр уншигдана. 2. “Наалинхай хоёр нүд” — богино хэмжээний төлөөлөх бүтээл. Бүтэн эх нь эх сурвалж дахь эрх бүхий хэвлэлээр уншигдана. 3. “Усан дагина” — богино хэмжээний төлөөлөх бүтээл. Бүтэн эх нь эх сурвалж дахь эрх бүхий хэвлэлээр уншигдана. Түүхэн үнэлгээ Намтрыг хадгалагдсан эх сурвалж, номын сангийн бүртгэл, судалгааны өгүүлэлд тулгуурлан боловсруулав. Баримт тодорхойгүй он, үйл явдлыг таамгаар нөхөөгүй. Хөргийн тайлбар: Баталгаат хөрөг, гэрэл зураг байгаа тохиолдолд нүүрний үндсэн төрх, нас, үс, хувцсыг түүнтэй тулгасан; зураггүй эртний хүмүүсийн хувьд тухайн үеийн дүрслэх урлаг, хувцас хэрэглэлийн баримжаанд тулгуурласан уран сайхны сэргээн дүрслэл. Эх гэрэл зураг биш. Зургийн эх Эх сурвалж Монголын цахим номын сан — Ц.Дамдинсүрэн Монголын цахим номын сан — зохиолч, бүтээлийн бүртгэл ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэн