Чойжи-Одсэр — Намтар

Хэл зүйч, орчуулагч, яруу найрагч

Чойжи-Одсэр бол Юань улсын үеийн монгол хэл бичгийн эрдэмтэн, буддын судар орчуулагч, шүлэгч байв. Түүний намтрын он дараалал бүрэн хадгалагдаагүй ч 1305 оны “Зүрхэн тольт”, 1312 онд хэвлэгдсэн “Бодичарьяаватара”-гийн орчуулга, тайлбараар нь үйл ажиллагааны үеийг тогтоодог. Амьдарсан үе: XIII зууны сүүл — XIV зууны эх Чиглэл: Хэл зүйч, орчуулагч, яруу найрагч Амьдарсан он: XIII зууны сүүл — XIV зууны эх Сор болсон бүтээлүүд: Зүрхэн тольт · Бодичарьяаватарагийн орчуулга, тайлбар · Дөрвөн мутарт Махагалийн магтаал Амьдрал, боловсрол Чойжи-Одсэр бол Юань улсын үеийн монгол хэл бичгийн эрдэмтэн, буддын судар орчуулагч, шүлэгч байв. Түүний намтрын он дараалал бүрэн хадгалагдаагүй ч 1305 оны “Зүрхэн тольт”, 1312 онд хэвлэгдсэн “Бодичарьяаватара”-гийн орчуулга, тайлбараар нь үйл ажиллагааны үеийг тогтоодог. Чойжи-Одсэрийн төрсөн, нас барсан он болон гэр бүлийн тухай шууд баримт үлдээгүй. Иймээс түүний амьдралыг бүтээлийн төгсгөлийн үг, барын он, орчуулгын уламжлалаар сэргээн тогтоодог. Тэр монгол бичгийн авиаг төвд хэл шинжлэлийн аргаар тайлбарлаж, буддын гүн ухааны нэр томьёог монгол хэлэнд тогтоох ажилд оролцжээ. Уран бүтээлийн зам “Зүрхэн тольт” нь монгол бичгийн үсэг, авиаг тогтолцоотой тайлбарласан хамгийн эртний хэл зүйн бүтээлийн нэг. Түүний шүлэглэсэн орчуулга, төгсгөлийн шүлгүүд нь дундад үеийн монгол бичгийн яруу найргийн чухал дурсгал болсон. Сор болсон гурван бүтээл 1. “Зүрхэн тольт” — 1305 оны орчим туурвисан монгол бичгийн авиа, үсгийн тогтолцоог тайлбарласан хэл зүйн дурсгал. 2. “Бодичарьяаватарагийн орчуулга, тайлбар” — Шантидэвагийн зохиолыг монгол хэлнээ буулгаж, тайлбарлан 1312 онд барлуулсан нь эртний монгол орчуулгын хэлний чухал баримт болсон. 3. “Дөрвөн мутарт Махагалийн магтаал” — Шүтээний магтаалын хэлбэрт монгол яруу найргийн авиа, хэмнэл, дүрслэлийг шингээсэн дундад үеийн шүлгийн дурсгал. Бүтээлийн дэлгэрэнгүй жагсаалт 1. Зүрхэн тольт 2. Бодичарьяаватарагийн монгол орчуулга 3. Бодичарьяаватарагийн тайлбар 4. Бурхан багшийн арван хоёр зохионгуйн магтаал 5. Дөрвөн мутарт Махагалийн магтаал 6. Банзрагчийн төгсгөлийн шүлэг Унших гурван богино бүтээл 1. “Дөрвөн мутарт Махагалийн магтаал” — богино хэмжээний төлөөлөх бүтээл. Бүтэн эх нь эх сурвалж дахь эрх бүхий хэвлэлээр уншигдана. 2. “Банзрагчийн төгсгөлийн шүлэг” — богино хэмжээний төлөөлөх бүтээл. Бүтэн эх нь эх сурвалж дахь эрх бүхий хэвлэлээр уншигдана. 3. “Арван хоёр зохионгуйн магтаал” — богино хэмжээний төлөөлөх бүтээл. Бүтэн эх нь эх сурвалж дахь эрх бүхий хэвлэлээр уншигдана. Түүхэн үнэлгээ Намтрыг хадгалагдсан эх сурвалж, номын сангийн бүртгэл, судалгааны өгүүлэлд тулгуурлан боловсруулав. Баримт тодорхойгүй он, үйл явдлыг таамгаар нөхөөгүй. Хөргийн тайлбар: Баталгаат хөрөг, гэрэл зураг байгаа тохиолдолд нүүрний үндсэн төрх, нас, үс, хувцсыг түүнтэй тулгасан; зураггүй эртний хүмүүсийн хувьд тухайн үеийн дүрслэх урлаг, хувцас хэрэглэлийн баримжаанд тулгуурласан уран сайхны сэргээн дүрслэл. Эх гэрэл зураг биш. Зургийн эх Эх сурвалж Монголын Үндэсний номын сан — Бодичарьяаватарагийн тайлбар МУИС — Чойжи-Одсэрийн Махагалийн магтаалын судалгаа Монголын цахим номын сан — зохиолч, бүтээлийн бүртгэл ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэн