Боржигин Тугтөмөр Заяат хаан — Намтар

Монголын хаад · 1328–1329, 1329–1332

Хайсан Хүлэг хааны хүү. 1328 оны залгамжлалын тэмцлээр хаан болж, 1329 онд ах Хүслэнд суудлаа шилжүүлэв. Ах нь нас барсны дараа мөн онд дахин хаан болсон. Амьдарсан үе: 1304–1332 Эх сурвалжид тулгуурлан монгол хэлээр боловсруулсан дэлгэрэнгүй намтар. Маргаантай он, угсаа болон хожуу үеийн уламжлалт өгүүлэмжийг тайлбартай тэмдэглэсэн. Мэдээлэл хадгалагдаагүй хэсгийг таамгаар нөхөөгүй. Төр барьсан үе: 1328–1329, 1329–1332 Эцэг: Хайсан Эх: Нэр нь тодорхойгүй Тангуд гаралтай хатан Угсаа ба цөллөгийн үе Тугтөмөр нь Хайсан Хүлэг хааны хоёрдугаар хүү, Хүслэнгийн дүү. Эцэг нь нас барсны дараа Аюурбарбадын угсаа хаан ширээг эзэлж, Хайсаны хөвгүүд төв ордноос холдсон. Тугтөмөр Хайнань болон өмнөд нутгуудад сууж, хятад хэлт эрдэмтэд, уран бүтээлчидтэй ойр болсон нь хожмын соёлын сонирхолд нь нөлөөлөв. 1328 оны өргөмжлөл Есөнтөмөр нас барсны дараа Элтөмөрийн цэргийн бүлэг Тугтөмөрийг Дайдуд авчирч хаан болгов. Шандугийн Рагибагийн талтай хийсэн хоёр нийслэлийн дайнд Дайду давамгайлсан. Гэхдээ Тугтөмөрийн ах Хүслэн амьд, Төв Азийн дэмжлэгтэй байсан тул залгамжлалын асуудал эцэслэн шийдэгдээгүй. Хүслэнтэй харилцаа ба хоёр дахь хаанчлал 1329 онд Тугтөмөр ахдаа хаан ширээг шилжүүлсэн. Хүслэн удалгүй нас барсны дараа тэр дахин хаан болов. Хүслэнгийн үхлийг хорлолттой холбосон мэдээ байдаг ч гэм бурууг бүрэн тогтоосон мэт бичихгүй. Тугтөмөрийн хаанчлалыг 1328–1329 болон 1329–1332 гэсэн хоёр үеэр ялган тэмдэглэнэ. Соёлын ивээн тэтгэлэг ба бодит эрх Тугтөмөр шүлэг, уран бичлэг, зураг, сонгодог зохиол сонирхож, ордны эрдмийн байгууллага болон захиргааны эмхэтгэлийг дэмжсэн. Харин цэргийн ба ордны бодит эрх Элтөмөр, Баян зэрэг хүчирхэг түшмэдийн гарт ихээр төвлөрч байв. Соёлын бүтээл, төрийн эрхийн бие даасан байдал хоёр адил зүйл биш байлаа. Гэр бүл, нас баралт, залгамжлал Будашир хатан нь залгамжлалын шийдвэрт нөлөөлсөн. Тугтөмөр 1332 онд нас барсны дараа өөрийн хүүг бус Хүслэнгийн хүү Ринчинбалыг хаан болгох шийдвэр гарсан. Энэ нь ахынх нь гэр бүлтэй холбоотой өмнөх тэмцлийг засах оролдлого байсан гэж сурвалжид тайлбарладаг. Гэвч Ринчинбал мөн богино хугацаанд нас барж, Тогоонтөмөр залгамжилжээ. Хөрөг: хиймэл оюунаар бүтээсэн уран сайхны төсөөлөл; баталгаат түүхэн гэрэл зураг биш. Боловсруулалт: эх сурвалжуудын баримтад тулгуурласан монгол найруулга. Wikipedia-ийн хамтран зохиогчдын холбогдох өгүүллүүдийг ашиглав ( CC BY-SA 4.0 ); эх холбоосуудыг доор үзүүлэв. Эх сурвалж Тугтөмөр Заяат хаан — Wikipedia (Jayaatu Khan Tugh Temür)