Боржигин Төгстөмөр Усхал хаан — Намтар

Монголын хаад · 1378–1388

Аюушридарагийн дараа 1378 онд хаан ширээг залгамжилсан. Юань төрийн уламжлалыг Монгол нутагт хадгалахыг зорьж байв. Амьдарсан үе: XIV зуун — 1388; төрсөн оны мэдээ зөрүүтэй Эх сурвалжид тулгуурлан монгол хэлээр боловсруулсан дэлгэрэнгүй намтар. Маргаантай он, угсаа болон хожуу үеийн уламжлалт өгүүлэмжийг тайлбартай тэмдэглэсэн. Мэдээлэл хадгалагдаагүй хэсгийг таамгаар нөхөөгүй. Төр барьсан үе: 1378–1388 Эцэг: Тогоонтөмөр Угсаа ба хаан ширээ Төгстөмөрийг Тогоонтөмөр хааны хүү, Аюушридарын дүү гэж сурвалжууд тэмдэглэдэг. Түүний төрсөн он болон хаан болсон оныг он дарааллын бүтээлүүд ялгаатай өгүүлдэг: хаан ширээнд суусныг 1378 эсвэл 1379 онд хамааруулна. Билэгт хааны дараах үед тэр Умард Юань улсын тэргүүн болсон. Монголын хаант төр Хятад дахь нийслэлээ алдсан ч өөрийн залгамжлал, цэрэг, ордны байгууллыг хадгалсаар байв. Монгол–Мингийн удаан тэмцэл Түүний хаанчлалд Мин улс умард чиглэлд давтан довтолж, Монголын цэргийн болон эдийн засгийн суурийг сулруулахыг зорьсон. 1380 онд Хархорумын орчимд Монголын тал хохирол амсав. Хааны орд нүүдэллэн байрлах нь суурин нийслэлээ хамгаалахаас өөр цэргийн боломж олгодог ч хүнс, мал, холбоотны дэмжлэгт түшиглэх шаардлагатай байлаа. Зүүн жигүүрийн алдагдал Ляодун дахь Нагачу жанжны хүч Монголын зүүн талын чухал түшиц байв. 1387 онд Нагачу Минд бууж өгснөөр хааны ордын стратегийн орчин улам хүндэрсэн. Дараагийн довтолгоонд Монголын хүч нэгдсэн байдлаар эсэргүүцэх боломж багасчээ. Энэ өөрчлөлт нь Буйр нуурын ялагдлын өмнөх чухал нөхцөл юм. Буйр нуурын тулалдаан 1388 онд Лань Юйгийн удирдсан Мин улсын цэрэг Буйр нуурын орчим хааны ордыг довтлов. Монголын тал томоохон ялагдал хүлээж, ордны хүмүүс болон эд хөрөнгө олзлогдсон. Төгстөмөр цөөн дагалдагчийн хамт гарсан ч баруун тийш хүчээ дахин нэгтгэх оролдлого нь амжилтгүй болжээ. Олзлогдогсдын тоог сурвалжуудын ялгаагүйгээр нэг нарийн тоогоор батлахгүй. Нас баралт ба улс төрийн үр дагавар Буйр нуурын ялагдлын дараа Есүдэр Төгстөмөр болон түүний хүүг хороосон гэж тэмдэглэгддэг. Үүний дараа хаан ширээний угсаа, залгамжлалын мэдээ зөрүүтэй болж, Ойрад болон зүүн Монголын ноёдын хүч өсөв. 1388 оны үйл явдлыг Монголын төр бүхэлдээ дууссан гэж ойлгохгүй; харин төвлөрсөн эрх мэдэл улам бутарч, олон хүчний өрсөлдөөний үе эхэлсэн гэж үзнэ. Хөрөг: хиймэл оюунаар бүтээсэн уран сайхны төсөөлөл; баталгаат түүхэн гэрэл зураг биш. Боловсруулалт: эх сурвалжуудын баримтад тулгуурласан монгол найруулга. Wikipedia-ийн хамтран зохиогчдын холбогдох өгүүллүүдийг ашиглав ( CC BY-SA 4.0 ); эх холбоосуудыг доор үзүүлэв. Эх сурвалж Төгстөмөр Усхал хаан — Wikipedia (Uskhal Khan Tögüs Temür) Монголын хаадын он цагийн өөр хувилбарууд — Historia Mongolarum, МУИС