Боржигин Тогоонтөмөр Ухаант хаан — Намтар

Монголын хаад · 1333–1370; 1368 оноос Монгол нутагт

Хүслэн Хутагт хааны хүү. 1333 онд Юань улсын хаан болсон бөгөөд 1368 онд Дайдугаас умард зүг шилжсэний дараа ч хаан хэвээр байжээ. Амьдарсан үе: 1320–1370 Эх сурвалжид тулгуурлан монгол хэлээр боловсруулсан дэлгэрэнгүй намтар. Маргаантай он, угсаа болон хожуу үеийн уламжлалт өгүүлэмжийг тайлбартай тэмдэглэсэн. Мэдээлэл хадгалагдаагүй хэсгийг таамгаар нөхөөгүй. Төр барьсан үе: 1333–1370; 1368 оноос Монгол нутагт Эцэг: Хүслэн Эх: Майлайти Угсаа ба цөллөгийн жилүүд Тогоонтөмөр нь Хүслэн хааны хүү, Ринчинбалын ах бөгөөд эх Майлайтиг Харлук гаралтай гэж тэмдэглэдэг. Эцэг нь 1329 онд нас барсны дараа ордны тэмцэлд өртөж, Корё болон өмнөд нутгийн Гуанси руу холдуулагджээ. Ринчинбал нас барсны дараа түүнийг залгамжлагчаар дуудсан боловч Элтөмөрийн эсэргүүцэл хаан болох явцыг саатуулсан. 1333 онд хаан болсон нь Хүслэнгийн удмын эрхийг сэргээсэн хэрэг байв. Баян, Тогтох ба төрийн эрх Хаанчлалын эхэнд хүчирхэг түшмэд бодит эрхийг барьж, Баян ноёны нөлөө онцгой байлаа. 1340 онд Тогтохын оролцоотой Баяныг зайлуулснаар хаан өөрийн эрхийг бэхжүүлэх боломжтой болсон. Тогтохын үед захиргааны шинэчлэл, түшмэлийн шалгалт, өмнөх улсуудын түүхийг эмхэтгэх ажил өрнөв. Ляо, Алтан, Сүн улсын албан түүхийг бичүүлсэн нь соёл, төрийн ой санамжийн томоохон үйл явдал байлаа. Аж ахуйн хямрал ба бослого Шар мөрний үер, хүнсний хомсдол, мөнгөний үнэ цэнийн доройтол, алба татвар болон албадан хөдөлмөр нийгмийн зөрчлийг хурцатгасан. 1351 онд Улаан алчууртны бослого эхэлж, олон нутагт тусдаа цэргийн хүч гарч ирэв. Тогтох бослогыг дарах ажиллагаанд амжилт гаргаж байсан ч 1354 онд огцорсон. Улсын доройтлыг зөвхөн нэг хааны хувийн зан эсвэл нэг шашнаар тайлбарлах нь энэ олон шалтгааныг орхигдуулна. Ордны бүлгүүд ба гэр бүл Корё гаралтай Ки буюу Өлзийхутаг хатан, хүү Аюушридар нар төрийн бодлогод идэвхтэй оролцжээ. Хаан, угсаа залгамжлагч, цэргийн жанждын хоорондын зөрчил төв засгийг сулруулсан. 1364–1365 онд Болдтөмөр, Хөхтөмөр нарын тэмцэл нийслэлийн улс төрийг өөрчилсөн. Тогоонтөмөр Төвөдийн буддын шашныг ивээн тэтгэж байсан ч ордны шашны амьдрал, цэргийн бодлого, эдийн засгийн хямралыг тус тусад нь авч үзэх хэрэгтэй. Дайдугаас умард нутагт 1368 онд Жү Юаньжан Мин улсыг байгуулж, цэрэг нь Дайдуг эзлэхийн өмнө хааны орд умард зүг шилжив. Тогоонтөмөр эхлээд Шанду, дараа нь Инчанд байрлаж, 1370 онд тэнд нас баржээ. Юань улсын Хятад дахь ноёрхол төгссөн боловч Монголын хаант төр, алтан ургийн залгамжлал тасраагүй. Түүний хүү Аюушридар хаан болж, хожим судалгаанд Умард Юань гэж нэрлэдэг үе үргэлжилсэн. Хөрөг: хиймэл оюунаар бүтээсэн уран сайхны төсөөлөл; баталгаат түүхэн гэрэл зураг биш. Боловсруулалт: эх сурвалжуудын баримтад тулгуурласан монгол найруулга. Wikipedia-ийн хамтран зохиогчдын холбогдох өгүүллүүдийг ашиглав ( CC BY-SA 4.0 ); эх холбоосуудыг доор үзүүлэв. Эх сурвалж Тогоонтөмөр Ухаант хаан — Wikipedia (Toghon Temür)