Боржигин Төмөр Өлзийт хаан — Намтар

Монголын хаад · 1294–1307

Хубилайн хүү Чингимийн хүү Төмөр 1294 онд хаан ширээг залгамжилжээ. Хаан болохоосоо өмнө Монголын төв нутгийн цэрэг, захиргааны хэрэгт оролцож байв. Амьдарсан үе: 1265–1307 Эх сурвалжид тулгуурлан монгол хэлээр боловсруулсан дэлгэрэнгүй намтар. Маргаантай он, угсаа болон хожуу үеийн уламжлалт өгүүлэмжийг тайлбартай тэмдэглэсэн. Мэдээлэл хадгалагдаагүй хэсгийг таамгаар нөхөөгүй. Төр барьсан үе: 1294–1307 Эцэг: Чингим Эх: Хөхөжин Угсаа, хан хөвгүүний үе Төмөр нь Хубилайн хүү Чингим, Хөхөжин хатан нарын хүү. Эцэг нь хаан ширээг залгамжлахаар бэлтгэгдсэн ч 1286 онд нас барсан тул Хубилайн дараагийн хааныг ач нараас сонгох нөхцөл үүсэв. Төмөр Найяны бослогын үеийн ажиллагаанд оролцож, 1293 онд Хархорум болон Монголын төв нутгийн хэрэг хариуцах болжээ. 1294 оны залгамжлал Хубилайг нас барсны дараа Шандугийн хуралдайн хүрээнд Төмөрийг дэмжих шийдвэр гарсан. Ах Гамала болон бусад язгууртны байр суурь, эх Хөхөжиний ордны нөлөө энэ сонголтод хамаатай. Өлзийт хаан нь өмнөх төрийн байгууллыг бүхэлд нь нураахын оронд тогтворжуулах чиглэл баримталсан. Захиргаа ба ард иргэдийн ачаалал Төмөр шинэ алба татварыг хэт нэмэхгүй байх, тогтоосон хэмжээнээс илүү хураахыг хориглох зарлиг гаргаж байв. Зарим нутагт татварын чөлөөлөлт олгосон. Гэвч ордны зардал, авлига, цаасан мөнгөний итгэлцлийн бэрхшээл бүрэн шийдэгдээгүй. Төрийн зорилго ба бодит хэрэгжилтийн хооронд зөрүү байсан нь түүний засаглалыг үнэлэхэд чухал. Монгол улсуудын эвлэрэл Хайдугийн тэмцэл төгсөхтэй уялдан 1304 оны орчим Юань, Цагадайн улс, Ил хаад, Зүчийн улсын хооронд эвлэрэх тохиролцоо ахив. Төмөрийн Их хааны нэр төдий дээд эрхийг хүлээн зөвшөөрсөн ч эдгээр улс тус тусын засаг, цэрэг, эдийн засгийн бодлоготой хэвээр байв. Эвлэрэл нь Чингисийн үеийн шууд нэгдсэн захиргаа сэргэснийг илэрхийлэхгүй. Гадаад харилцаа, залгамжлал Япон, Дайвьет рүү шинэ том аян бэлтгэхийг зогсоож, элчийн харилцааг сэргээхийг оролдсон ч баруун өмнөд хязгаарын ажиллагаа үргэлжилсэн. Хүү Дэшөү нь эцгээсээ өмнө нас баржээ. Төмөр 1307 онд нас барахад шууд эрэгтэй залгамжлагчгүй байсан тул Булган хатны тал болон Хайсан, Аюурбарбадын талын тэмцэл үүссэн. Хөрөг: хиймэл оюунаар бүтээсэн уран сайхны төсөөлөл; баталгаат түүхэн гэрэл зураг биш. Боловсруулалт: эх сурвалжуудын баримтад тулгуурласан монгол найруулга. Wikipedia-ийн хамтран зохиогчдын холбогдох өгүүллүүдийг ашиглав ( CC BY-SA 4.0 ); эх холбоосуудыг доор үзүүлэв. Эх сурвалж Төмөр Өлзийт хаан — Wikipedia (Temür Khan)