Боржигин Тулуй — Намтар

Чингис хааны отгон хүү, төр хамаарагч

Тулуй бол Чингис хаан, Бөртэ нарын отгон хүү. Чингис хааныг нас барсны дараа Өгэдэйг Их хаанд өргөмжлөх хүртэл төр хамаарч байв. Түүний үр удмаас Мөнх, Хубилай зэрэг Их хаад төрсөн. Амьдарсан үе: ойролцоогоор 1191–1232 Эх сурвалжид тулгуурлан монгол хэлээр боловсруулсан дэлгэрэнгүй намтар. Маргаантай он, угсаа болон хожуу үеийн уламжлалт өгүүлэмжийг тайлбартай тэмдэглэсэн. Мэдээлэл хадгалагдаагүй хэсгийг таамгаар нөхөөгүй. Эцэг: Чингис (Тэмүжин) Эх: Бөртэ Угсаа, отгон хүүгийн эзэмшил Тулуй нь Чингис хаан, Бөртэ үжин нарын отгон хүү. Төрсөн оныг 1191 эсвэл 1192 орчим гэж үздэг. Монголын отгон хүү эцгийн голомт, уугуул нутгийг өвлөх ёсны дагуу төв Монголын өрх, цэргийн томоохон хэсгийг захирах болсон бөгөөд “Их ноён” цолоор тэмдэглэгддэг. Эцгийн аян дайнд оролцсон нь Тулуй Чингис хааны Алтан улс болон Хорезмын эсрэг аянд оролцсон. 1220–1221 онд Хорасан дахь Ниса, Мерв, Нишапур, Херат зэрэг хотын эсрэг ажиллагааг удирдсан. Эдгээр эзлэлт хот суурин, энгийн иргэдэд асар их хохирол учруулсан тул цэргийн гавьяаны өгүүлэмжээс гадна сүйрлийн үр дагаврыг хамтад нь тэмдэглэнэ. Төр хамаарсан 1227–1229 он Чингис хаан 1227 онд нас барсны дараа Тулуй Их Монгол Улсын төрийг түр хамаарчээ. Тэр өөрийгөө шууд Их хаан болгосонгүй; 1229 оны хуралдайг зохион байгуулж, эцгийн нэрлэсэн залгамжлагч Өгэдэйг хаан ширээнд өргөмжлөхөд гол үүрэг гүйцэтгэв. Энэ хоёр жилийг албан ёсны хаанчлалтай адилтгахгүй. Алтан улсын эсрэг сүүлчийн аян Өгэдэйн үед Тулуй Алтан улсын эсрэг дайны баруун жигүүрийг удирдав. 1231–1232 онд Өмнөд Сүнгийн нутгаар тойрон хөдөлж, Саньфэн уулын тулалдаанд Алтан улсын гол хүчийг бут цохиход чухал үүрэг гүйцэтгэсэн. Дараа нь Кайфэний бүслэлтийг жанждад даалган умард зүг буцжээ. Сорхугтани бэхи ба үр удмын өв Тулуйн их хатан Сорхугтани бэхи эзэмшил, гэр бүл, шашны олон талт харилцааг чадварлаг удирдсан. Тэдний хөвгүүдээс Мөнх Их хаан, Хубилай Юань улсын хаан, Хүлэгү Ил хаант улсын үндэслэгч, Аригбөх хаан ширээний өрсөлдөгч болсон. Тулуй 1232 онд нас барсан; Өгэдэйг аврахын тулд тахилгын ундаа уусан гэх өгүүлэмж сурвалжид байдаг ч үхлийн эмнэлзүйн шалтгааныг баттай тогтоох боломжгүй. Хөрөг: хиймэл оюунаар бүтээсэн уран сайхны төсөөлөл; баталгаат түүхэн гэрэл зураг биш. Баталгаат амьд ахуйн хөрөг хадгалагдаагүй тул XIII зууны Монгол язгууртны хувцас, эдлэлийн ерөнхий судалгаанд тулгуурласан; Их хааны титэм, сэнтий, хааны хэт чимэглэлийг зориуд хэрэглээгүй. Эх сурвалж Толуй — Монголын түүхийн тайлбар толь Mongols — Encyclopaedia Iranica