Боржигин Мөнх хаан — Намтар

Монголын хаад · 1251–1259

Тулуй, Сорхугтани бэхи нарын хүү. 1251 онд Их хаан болж, хаан ширээ Тулуйн угсаанд шилжив. Хүн амын тооллого, татварын бүртгэлээр эзэнт гүрний захиргааг цэгцлэхийг зорьжээ. Амьдарсан үе: 1209–1259 Эх сурвалжид тулгуурлан монгол хэлээр боловсруулсан дэлгэрэнгүй намтар. Маргаантай он, угсаа болон хожуу үеийн уламжлалт өгүүлэмжийг тайлбартай тэмдэглэсэн. Мэдээлэл хадгалагдаагүй хэсгийг таамгаар нөхөөгүй. Төр барьсан үе: 1251–1259 Эцэг: Тулуй Эх: Сорхугтани бэхи Угсаа ба хүмүүжил Мөнх нь Тулуй, Сорхугтани бэхи нарын ууган хүү бөгөөд Хубилай, Хүлэгү, Аригбөх нарын ах байв. Сорхугтани хөвгүүдийнхээ эзэмшил, боловсрол, улс төрийн холбоог хамгаалсан нөлөөтэй хатан байжээ. Мөнх өрнөдийн аянд оролцож, цэрэг удирдах туршлага хуримтлуулсан нь хожмын байр сууринд нь чухал нөлөөлөв. 1251 оны хаан сонголт Гүюгийн дараах залгамжлалын үед Зүчийн угсааны Бат Мөнхийг дэмжсэн. 1251 оны хуралдайгаар түүнийг хаан болгосон боловч Өгэдэй, Цагадайн угсааны зарим ноёд эсэргүүцэв. Үүний дараа ордны хуйвалдааны хэрэг, цааз, албан тушаалын өөрчлөлт өрнөсөн. Иймээс шинэ засаглалыг зөвхөн тайван залгамжлал гэж бус, эрх мэдлийг Тулуйн угсаанд төвлөрүүлсэн өөрчлөлт гэж ойлгоно. Хүн амын тооллого, татвар, санхүү Мөнх захирч буй нутагт хүн ам, аж ахуйн нөөцийг бүртгүүлэх, татварыг тодорхой болгох, элч ба ноёдын дур мэдэн авах зардлыг хязгаарлахыг зорьсон. Олон орны захиргааны туршлага бүхий хүмүүсийг ашиглажээ. Гэхдээ тооллого, алба татвар нь захирагдсан ард иргэдэд шинэ дарамт ч учруулсан. Түүний бодлогын зорилго болон газар бүрд хэрэгжсэн үр дүнг ялгаж үзэх шаардлагатай. Хархорум ба Рубрукийн тэмдэглэл Францын хаантай холбоотой элч Вильгельм Рубрук 1253–1255 оны аяллаар Монголд ирж, Мөнхийн ордонд бараалхав. Түүний тэмдэглэл Хархорумын олон угсаатан, шашны орчин, ордны ёслолын чухал гэрч юм. Элчийн христийн шашны байр суурь ажиглалтад нь нөлөөлдөг тул тэмдэглэлийг тал бүрээс нь уншина. Аян дайн, нас баралт, задрал Мөнх Хүлэгүд баруун Азийн, Хубилайд өмнөд чиглэлийн ажиллагаа даалгасан. Хүлэгүгийн цэрэг 1258 онд Багдадыг эзэлсэн; Мөнх өөрөө Өмнөд Сүнгийн дайнд оролцов. Тэр 1259 онд Сычуань дахь ажиллагааны үед нас барсан бөгөөд өвчин эсвэл байлдаантай холбосон мэдээнүүд зөрдөг. Тодорхой залгамжлал тогтоогүйгээс Хубилай, Аригбөхийн иргэний дайн эхэлж, эзэнт гүрний нэгдсэн удирдлага улам суларсан. Хөрөг: хиймэл оюунаар бүтээсэн уран сайхны төсөөлөл; баталгаат түүхэн гэрэл зураг биш. Боловсруулалт: эх сурвалжуудын баримтад тулгуурласан монгол найруулга. Wikipedia-ийн хамтран зохиогчдын холбогдох өгүүллүүдийг ашиглав ( CC BY-SA 4.0 ); эх холбоосуудыг доор үзүүлэв. Эх сурвалж Мөнх хаан — Wikipedia (Möngke Khan)