Боржигин Махагүргис Үхэгт хаан — Намтар

Монголын хаад · 1455–1465 орчим

Тайсун хааны хүү Махагүргис нь Эсэний дараах залгамжлалд бага насандаа хаан болсон. Үхэгт цолтой тэмдэглэгддэг. Амьдарсан үе: 1446–1464 (өөр хувилбар: 1448 орчим–1465) Эх сурвалжид тулгуурлан монгол хэлээр боловсруулсан дэлгэрэнгүй намтар. Маргаантай он, угсаа болон хожуу үеийн уламжлалт өгүүлэмжийг тайлбартай тэмдэглэсэн. Мэдээлэл хадгалагдаагүй хэсгийг таамгаар нөхөөгүй. Төр барьсан үе: 1455–1465 орчим Эцэг: Тайсун (Тогтобух) Эх: Самур тайху Угсаа ба огнооны ялгаа Махагүргис нь Тайсун Тогтобух хаан, Самур тайху нарын хүү. Монголын түүхийн тайлбар тольд 1446–1464, англи хэлт зарим тоймд 1448 орчим–1465 гэж өгүүлдэг. Энэ намтарт хоёр хувилбарыг ил тод үлдээж, нарийн төрсөн өдөр зохиогоогүй. Эх Самурыг ижил нэртэй өөр үеийн Самур гүнжтэй шууд адилтгаж болохгүй. Хүүхэд хаан өргөмжлөгдсөн нь Эсэн алагдсаны дараа хааны Боржигин угсааны эрхийг сэргээх боломж гарсан. Самур тайху болон Доголон, Болай зэрэг ноёдын оролцоотой Махагүргисийг 1455 онд бага насанд нь хаан болгожээ. Түүний өргөмжлөл нь өмнөх хааны гэр бүлийн залгамжлалыг сэргээсэн боловч хүүхэд хаан бодит цэргийн хүчийг өөрөө барих боломжгүй байлаа. Үхэгт хэмээх цол Аянд хүүхдийг хайрцаг буюу үхэгт авч явсан тухай сурвалжийн өгүүлэмжээс Үхэгт гэсэн цолыг тайлбарладаг. Энэ нь түүний нас бага байсныг онцолдог уламжлал юм. Орчин үеийн хөрөг эсвэл дүрслэлд энэ түүхийг баталгаат гэрэл зураг шиг үнэн зөв дүр зураг болгон үзүүлэх боломжгүй. Ноёдын бодит эрх Болай, Доголон зэрэг ноёдын хоорондын өрсөлдөөн төрийн бодит эрхийг тодорхойлж байв. Болай Минтэй худалдааны харилцаа нээхийг оролдож, 1460–1461 оны орчим хилд аян хийсэн. Эдгээр ажиллагааг хүүхэд хааны өөрийн биечлэн удирдсан дайн гэж үзэхгүй. Хааны нэр хүнд болон хүчирхэг ноёдын цэрэг хоёр салангид байсан нь засаглалыг эмзэг болгосон. Үхэл ба ахын залгамжлал Махагүргис ноёдын дотоод тэмцлийн үеэр алагдсан. Монголын тайлбар тольд 1464, бусад тоймд 1465 гэж тэмдэглэдэг бөгөөд дараа нь ах Молон хаан суусан. Хүүхэд хааны хувь заяа Боржигин угсаа сэргэсэн ч төрийн тогтвортой байдал шууд сэргэж чадаагүйг харуулна. Хөрөг: хиймэл оюунаар бүтээсэн уран сайхны төсөөлөл; баталгаат түүхэн гэрэл зураг биш. Боловсруулалт: эх сурвалжуудын баримтад тулгуурласан монгол найруулга. Wikipedia-ийн хамтран зохиогчдын холбогдох өгүүллүүдийг ашиглав ( CC BY-SA 4.0 ); эх холбоосуудыг доор үзүүлэв. Эх сурвалж Махагүргис Үхэгт хаан — Wikipedia (Mahakörgis Khan) Махагүргис — Ц.Цэрэндорж, Монголын түүхийн тайлбар толь