Боржигин Лигдэн Хутагт хаан — Намтар

Монголын хаад · 1604–1634

Лигдэн нь Буян Сэцэний ач, Цахарын Хутагт хаан байв. Монголын нэгдлийг сэргээж, хааны төв эрхийг бэхжүүлэхийг зорьсон боловч бусад ноёдын эсэргүүцэл, Манжийн хүчирхэгжилттэй тулгарчээ. Амьдарсан үе: 1588 эсвэл 1592–1634 Эх сурвалжид тулгуурлан монгол хэлээр боловсруулсан дэлгэрэнгүй намтар. Маргаантай он, угсаа болон хожуу үеийн уламжлалт өгүүлэмжийг тайлбартай тэмдэглэсэн. Мэдээлэл хадгалагдаагүй хэсгийг таамгаар нөхөөгүй. Төр барьсан үе: 1604–1634 Эцэг: Мангус Мэргэн тайж Угсаа ба залгамжлал Лигдэн нь Мангус Мэргэн тайжийн хүү, Буян Сэцэн хааны ач. Эцэг нь эрт нас барсан тул өвөг эцгээ залгамжлан 1604 онд хаан болсон гэж Монголын түүхийн тайлбар тольд тэмдэглэдэг. Төрсөн оныг уг тольд 1592, өөр тоймд 1588 гэж өгдөг. Иймээс залуу насны үйл явдлыг нэг хувилбарын насаар хэт нарийвчлан тооцохгүй. Цахар ба төвлөрүүлэх бодлого Лигдэний шууд түшиг нь Цахар түмэн байв. Тэр бусад Монгол ноёдын бие даасан эрхийг хязгаарлан Их хааны захиргааг сэргээхийг зорьсон. Гэвч цэргийн шахалт, алба шаардлага нь зарим ноёны эсэргүүцлийг нэмэгдүүлжээ. Нэгдлийн зорилго, түүнийг хэрэгжүүлсэн арга хоёрын үр дүнг тусад нь үнэлэх хэрэгтэй. Мин–Манжийн хооронд 1618 онд Хожуу Алтан улсын эсрэг Минтэй холбоо тогтоож, хилийг хамгаалсны хариуд мөнгөн тэтгэмж авах болсон. Харин Нурхач болон дараа нь Хунтайж Монголын ноёдтой гэрлэлт, цэрэг, гэрээний холбоо байгуулж байв. 1624 оны Хорчины холбоо, дараагийн мөргөлдөөнүүд Лигдэний ганцаардлыг нэмэгдүүлсэн. Монголын бүх ноёдын сонголт нэгэн ижил байгаагүй. Хот, шашин, ном судар Лигдэний Очирт Цагаан хот улс төр, шашны төв байгуулах оролдлого байлаа. Төвөдийн багш нарыг урьж, Гүр Махагала зэрэг шүтээнийг залсан нь Хубилайн үеийн хаан–шашны холбоог сэргээх бэлгэдэлтэй. 1628–1629 онд Ганжуурын монгол орчуулгын ажил өрнөсөн. Түүний соёлын өвийг цэргийн эцсийн ялагдлаар дангаар нь хэмжих боломжгүй. 1632 оны ухралт Хожуу Алтан улсын Хунтайж болон Монголын холбоотнууд 1632 онд Цахарт довтолсон. Лигдэн ард албаттайгаа баруун зүг хөдөлж, Ордос, Хөх нуурын чиглэлд шинэ түшиг эрэлхийлэв. Удаан нүүдэл, хангалтын хүндрэл, холбоотны хомсдол түүний боломжийг багасгасан. Энэ хөдөлгөөн бол зөвхөн хааны ордны аялал бус олон хүний амьдралыг өөрчилсөн нүүлт байв. Нас баралт, дараах үр дагавар Лигдэн 1634 онд Шар талын орчим цэцэг өвчнөөр нас барсан гэж сурвалжид тэмдэглэдэг. 1635 онд хүү Эжэй Манжийн талд бууж өгч, 1636 онд Хунтайжийн шинэ төрийн байгуулалд өмнөд Монголын олон ноён оролцов. Лигдэнийг Чингисийн угсааны бүх ноён төгссөн гэсэн утгаар бус, энэ дарааллын бие даасан Их хааны суудлын сүүлчийн эзэн гэж ойлгоно. Хөрөг: хиймэл оюунаар бүтээсэн уран сайхны төсөөлөл; баталгаат түүхэн гэрэл зураг биш. Боловсруулалт: эх сурвалжуудын баримтад тулгуурласан монгол найруулга. Wikipedia-ийн хамтран зохиогчдын холбогдох өгүүллүүдийг ашиглав ( CC BY-SA 4.0 ); эх холбоосуудыг доор үзүүлэв. Эх сурвалж Лигдэн Хутагт хаан — Wikipedia (Ligdan Khan) Лигдэн хаан — Монголын түүхийн тайлбар толь