Боржигин Гүнтөмөр хаан — Намтар

Монголын хаад · 1399–1402

Элбэг хааны дараа төр барьсан Гүнтөмөрийг зарим сурвалжид Тогоон цолоор тэмдэглэдэг. Түүний хаанчлал XIV, XV зууны заагт тохиов. Амьдарсан үе: 1377–1402 Эх сурвалжид тулгуурлан монгол хэлээр боловсруулсан дэлгэрэнгүй намтар. Маргаантай он, угсаа болон хожуу үеийн уламжлалт өгүүлэмжийг тайлбартай тэмдэглэсэн. Мэдээлэл хадгалагдаагүй хэсгийг таамгаар нөхөөгүй. Төр барьсан үе: 1399–1402 Эцэг, эхийн нэр: Найдвартай нэг мөр тогтоогдоогүй; угсааны хувилбаруудыг доор тайлбарлав. Нэр ба угсаа Гүнтөмөр хааныг зарим сурвалж Тогоон хэмээх хааны нэртэй холбон тэмдэглэдэг. Эрдэнийн товчийн уламжлалд Элбэгийн хүү гэж өгүүлдэг ч перс сурвалжид өөр Чингисийн удмын хүнээр үзэх үндэс бий. Түүний төрсөн оныг 1377 гэж өгөх нь түгээмэл боловч гэр бүлийн дэлгэрэнгүй намтар ховор. Эцгийн нэрийн талбарыг энэ зөрүү шийдэгдээгүй тул хоосон үлдээсэн. 1399 оны дараах залгамжлал Элбэгийн үхлийн дараа Гүнтөмөр хаан болсон гэж нийтлэг дараалалд тэмдэглэнэ. Түүний засаглал ойролцоогоор гурван жил үргэлжилжээ. Богино хугацаанд хааны угсааны эрхийг сэргээх нь Ойрад болон зүүн Монголын хүчирхэг удирдагчдын дэмжлэгээс хамаарч байв. Нэг хаан өргөмжлөгдсөн нь өмнөх бутралыг арилгасан хэрэг биш. Хүчний харьцаа XIV зууны төгсгөл, XV зууны эхэнд хаан, тайш, чинсан зэрэг цолтой удирдагчдын бодит цэргийн хүч өөр өөр байлаа. Гүнтөмөрийн хувийн бодлого, татварын шинэчлэл, шашны ивээл зэрэгт хамаарах найдвартай нарийн мэдээ хангалтгүй. Тиймээс тухайн үеийн ерөнхий нөхцөлийг түүний өөрийн хийсэн гавьяа болгон хувиргаж бичээгүй. 1402 оны эргэлт 1402 онд Гүличи буюу Өрөгтөмөртэй холбогдох хүч Гүнтөмөрийг ялж, хороосон гэж тэмдэглэгддэг. Аругтайн оролцоог дурдсан тайлбарууд ч бий. Дараа нь Өрөгтөмөр хааны цол авснаар залгамжлал дахин хүчээр өөрчлөгдөв. Өрөгтөмөрийн өөрийн угсаа маргаантай учраас энэ үйл явдлыг нэг гэр бүлийн дотоод маргаан болгон хялбарчлах боломжгүй. Түүхэн ач холбогдол Гүнтөмөрийн тухай хадгалагдсан мэдээ цөөн боловч түүний хаанчлал Монголын хаант төрийн залгамжлал тасраагүйг харуулна. Харин хаан бүрийн нэрийг мэдэх нь тэдний амьдралын бүх үеийг мэднэ гэсэн үг биш. Энэ намтар баталгаагүй гэр бүлийн түүх, зохиомол тулаан, хэлсэн үгээр агуулгаа уртасгаагүй. Хөрөг: хиймэл оюунаар бүтээсэн уран сайхны төсөөлөл; баталгаат түүхэн гэрэл зураг биш. Боловсруулалт: эх сурвалжуудын баримтад тулгуурласан монгол найруулга. Wikipedia-ийн хамтран зохиогчдын холбогдох өгүүллүүдийг ашиглав ( CC BY-SA 4.0 ); эх холбоосуудыг доор үзүүлэв. Эх сурвалж Гүнтөмөр хаан — Wikipedia (Gün Temür Khan)