Боржигин Элбэг Нигүүлсэгч хаан — Намтар

Монголын хаад · 1394–1399

Элбэг нь XIV зууны сүүлчийн Монголын хаадын нэг. 1394–1399 оны хаанчлалын үед Минтэй хил орчмын мөргөлдөөн, Ойрадтай зөрчил үргэлжилжээ. Амьдарсан үе: XIV зуун — 1399 Эх сурвалжид тулгуурлан монгол хэлээр боловсруулсан дэлгэрэнгүй намтар. Маргаантай он, угсаа болон хожуу үеийн уламжлалт өгүүлэмжийг тайлбартай тэмдэглэсэн. Мэдээлэл хадгалагдаагүй хэсгийг таамгаар нөхөөгүй. Төр барьсан үе: 1394–1399 Эцэг, эхийн нэр: Найдвартай нэг мөр тогтоогдоогүй; угсааны хувилбаруудыг доор тайлбарлав. Угсааны зөрүүтэй тайлбар Элбэг Нигүүлсэгч хааны угсааг сурвалжууд ижил өгүүлдэггүй. Заримд Зоригт хааны дүү, өөр тайлбарт Билэгт Аюушридарын хүү гэж үздэг. Иймээс аль нэг хувилбарыг сонгон эцгийн нэрийн талбарт баттай баримт мэт оруулаагүй. XIV зууны төгсгөлийн хаадын намтрыг хожуу эмхэтгэсэн түүхээс сэргээн тогтоох үед ийм зөрүү гардаг. Хаан ширээ ба төвийн сулрал Түгээмэл он дараалалд Элбэгийн засаглалыг 1394–1399 онд хамааруулдаг; хаан суусан нийт жилийн тухай өөр мэдээ ч бий. Тэр Монголын хааны цолыг эзэмшсэн ч Ойрад болон зүүн Монголын хүчирхэг ноёдтой эрх мэдлээ хуваалцах шаардлагатай байв. Минтэй хийсэн хилийн тэмцэл, дотоод өрсөлдөөн зэрэгцэн үргэлжилжээ. Ойрадын ноёдтой зөрчилдсөн нь Үгэчи Хашиха, Батула зэрэг Ойрадын удирдагчдын байр суурь өсөж, хааны томилгоо, эрхийн асуудалд эсэргүүцэл гарсан. Хаан бүх аймгийн удирдагчийг өөрийн хүссэнээр захирах боломжгүй болсныг энэ зөрчил харуулдаг. Ойрадын дотоод олон бүлгийг нэгэн төрлийн, үргэлж нэг бодлоготой хүч гэж үзэх нь мөн хэт хялбарчилсан ойлголт болно. Домог ба баримтын зааг Элбэгийн тухай цас, туулайн цус, үзэсгэлэнт эмэгтэйтэй холбогдох драматик өгүүлэмж хожуу сурвалжид байдаг. Энэ нь хааны ёс суртахуун, төрийн доройтлыг тайлбарлах уран зохиолын шинжтэй уламжлал учраас тэнд өгүүлсэн гэр бүлийн аллага, сэдлийг бие даан нотлогдсон баримт гэж оруулаагүй. Намтар нь ийм өгүүлэмж байдгийг тэмдэглэх боловч түүгээр хүний бүх амьдралыг тодорхойлохгүй. Үхэл ба залгамжлал 1399 онд Элбэг Ойрадын удирдагчидтай хийсэн тэмцэлд ялагдаж амь үрэгдсэн гэж тэмдэглэдэг. Дараагийн хаан Гүнтөмөртэй түүний эцэг–хүүгийн холбоог зарим сурвалж өгүүлдэг ч бусад тайлбар зөрдөг. Элбэгийн хаанчлал нь хааны угсааны нэр хүнд дангаараа цэрэг, аймгийн бодит эрх мэдлийг барихад хүрэлцэхгүй болсон үеийг төлөөлнө. Хөрөг: хиймэл оюунаар бүтээсэн уран сайхны төсөөлөл; баталгаат түүхэн гэрэл зураг биш. Боловсруулалт: эх сурвалжуудын баримтад тулгуурласан монгол найруулга. Wikipedia-ийн хамтран зохиогчдын холбогдох өгүүллүүдийг ашиглав ( CC BY-SA 4.0 ); эх холбоосуудыг доор үзүүлэв. Эх сурвалж Элбэг Нигүүлсэгч хаан — Wikipedia (Elbeg Nigülesügchi Khan)