Боржигин Дэлбэг хаан — Намтар

Монголын хаад · 1411/1412–1415, Ойрадын дэмжлэгтэй өргөмжлөгдсөн

Дэлбэгийг Ойрадын ноёд залуу насанд нь хаанд өргөмжилжээ. Түүний эрхийг Монголын төв, зүүн нутгийн бүх бүлэг хүлээн зөвшөөрөөгүй байв. Амьдарсан үе: 1395–1415 Эх сурвалжид тулгуурлан монгол хэлээр боловсруулсан дэлгэрэнгүй намтар. Маргаантай он, угсаа болон хожуу үеийн уламжлалт өгүүлэмжийг тайлбартай тэмдэглэсэн. Мэдээлэл хадгалагдаагүй хэсгийг таамгаар нөхөөгүй. Төр барьсан үе: 1411/1412–1415, Ойрадын дэмжлэгтэй өргөмжлөгдсөн Эцэг, эхийн нэр: Найдвартай нэг мөр тогтоогдоогүй; угсааны хувилбаруудыг доор тайлбарлав. Угсааны хоёр тайлбар Дэлбэгийн эцгийг Саган сэцэний уламжлал Өлзийтөмөр Буньяшир гэж нэрлэдэг. Харин перс хэлт сурвалжийг ашигласан судалгаанд Аригбөхийн удмын хүн гэж үздэг. Тиймээс эцгийн нэрийг нэг хувилбараар эцэслэн бөглөөгүй. Төрсөн оныг 1395 гэж өгөх нь түгээмэл бөгөөд хаан болсон үедээ залуу байсан. Ойрадын дэмжлэгээр өргөмжлөгдсөн нь Ойрадын Бахаму буюу Батула зэрэг удирдагч түүнийг 1411–1412 оны орчим хаан болгосон. Энэ нь Буньяширын хаанчлалын төгсгөлтэй зарим он дараалалд давхацдаг. Ийм давхцлыг алдаа гэж шууд арилгахгүй: өрсөлдөгч хүчнүүд өөр өөр хүнийг зэрэг хаанд тооцож болох байв. Захиргааны бодит хүрээ Дэлбэгийн эрх баруун хэсгийн Ойрадын дэмжлэгт тулгуурлаж, зүүн болон төв нутгийн ноёд түүнийг нийтээр хүлээн зөвшөөрөөгүй. Аругтайн талтай хийсэн тэмцэл хааны эрх мэдлийг хязгаарлаж байлаа. Түүний хувийн захиргааны шинэчлэл, эдийн засгийн бодлогын тухай дэлгэрэнгүй мэдээ хадгалагдаагүй. Мин улсын довтолгооны үе Дэлбэгийн богино хаанчлал Юнлэ хааны Монгол руу хийсэн аянуудтай давхацсан. Мин–Ойрадын мөргөлдөөн, Аругтайн ухралт зэрэг үйл явдлыг он дарааллууд заримдаа ялгаатай онтой өгүүлдэг. Тиймээс хаан өөрөө бүх тулалдааныг удирдсан гэх мэт баталгаагүй тодотгол оруулаагүй. Түүний эрх мэдлийг ойлгоход хааны цол ба Ойрадын жанждын бодит хүчийг ялгах хэрэгтэй. 1415 оны төгсгөл Дэлбэг 1415 онд нас барсан гэж нийтлэг үздэг боловч Адай талын хүчинд алагдсан уу, Минтэй хийсэн байлдаанд амь үрэгдсэн үү гэсэн хувилбарууд бий. Ойрадын тал дараа нь Ойрадайг хаан болгосон. Энэ залгамжлал нь бүх Монголын нэгэн зэрэг зөвшөөрсөн сонголт байгаагүй. Хөрөг: хиймэл оюунаар бүтээсэн уран сайхны төсөөлөл; баталгаат түүхэн гэрэл зураг биш. Боловсруулалт: эх сурвалжуудын баримтад тулгуурласан монгол найруулга. Wikipedia-ийн хамтран зохиогчдын холбогдох өгүүллүүдийг ашиглав ( CC BY-SA 4.0 ); эх холбоосуудыг доор үзүүлэв. Эх сурвалж Дэлбэг хаан — Wikipedia (Delbeg Khan)