Боржигин Буян Сэцэн хаан — Намтар

Монголын хаад · 1592–1604 орчим

Түмэн Засагт хааны ахмад хүү Буян нь эцгийнхээ дараа хаан суув. Цахарын хааны дээд цол хадгалагдсан ч бусад Монгол ноёдын бие даасан байдал хүчтэй байлаа. Амьдарсан үе: 1556 орчим–1604 орчим Эх сурвалжид тулгуурлан монгол хэлээр боловсруулсан дэлгэрэнгүй намтар. Маргаантай он, угсаа болон хожуу үеийн уламжлалт өгүүлэмжийг тайлбартай тэмдэглэсэн. Мэдээлэл хадгалагдаагүй хэсгийг таамгаар нөхөөгүй. Төр барьсан үе: 1592–1604 орчим Эцэг: Түмэн Засагт Угсаа ба нэр Буян нь Түмэн Засагт хааны ахмад хүү бөгөөд Сэцэн цолоор тэмдэглэгддэг. Төрсөн оныг 1555–1556, нас барсан оныг 1603–1604 орчим гэж зөрүүтэй өгдөг. Тэр Даян хааны Бодь Алагийн салбарын залгамжлалыг үргэлжлүүлсэн. Хувийн нэр Буян, хааны цол Сэцэн хоёрыг ургийн овогтой андуурахгүй. Эцгээ залгамжилсан нь Түмэн 1592 онд нас барсны дараа Буян хааны суудлыг авсан гэж нийтлэг тооцдог. Эцгийнх нь төлөөллийн болон хууль цаазын зохицуулалт хүчирхэг ноёдыг бүрэн захирсан төвлөрсөн төр болж тогтоогүй байлаа. Иймээс шинэ хаан алтан ургийн эрх, Цахарын цэрэг, шашны нэр хүндийг түшсэн. Хааны эрхийн бэлгэдэл Буян Чингис хааны үеийнх гэх тамгыг үзүүлж эрхээ бататгахыг оролдсон тухай мэдээ бий. Үүнийг тамганы гарал үүслийг орчин үеийн шинжилгээгээр баталсан баримт гэж үзэхгүй. Харин хаант төрийн хууль ёсыг эртний угсаа, эд өлгийн бэлгэдэлтэй холбон ойлгодог байсныг харуулсан сурвалжийн мэдээ юм. Бодит захиргааны хүрээ Их хааны дээд цол хадгалагдсан ч Монголын олон ноён өөрийн түмэн, отогт бие даасан эрхтэй хэвээр байв. Буяны хувь хүний бодлогын тухай нарийн мэдээ цөөн учраас бүх дотоод өөрчлөлтийг түүний нэртэй холбож болохгүй. Шашин, төрийн ёсыг даган захирсан гэх хожуу үнэлгээг тодорхой шинэ хуулийн эхтэй адилтгахгүй. Лигдэнгийн залгамжлал Хүү Мангус тайж нь эцгээсээ өмнө нас барсан тул ач Лигдэн залгамжилсан гэж тэмдэглэдэг. Буяны үхэл, Лигдэний өргөмжлөлийг 1603 эсвэл 1604 онд хамааруулах ялгаа бий. Буяны дараа Цахарын хаад шинээр хүчирхэгжсэн Манжийн улстай нүүр тулах болсон нь Монголын улс төрийн орчныг эрс өөрчилсөн. Хөрөг: хиймэл оюунаар бүтээсэн уран сайхны төсөөлөл; баталгаат түүхэн гэрэл зураг биш. Боловсруулалт: эх сурвалжуудын баримтад тулгуурласан монгол найруулга. Wikipedia-ийн хамтран зохиогчдын холбогдох өгүүллүүдийг ашиглав ( CC BY-SA 4.0 ); эх холбоосуудыг доор үзүүлэв. Эх сурвалж Буян Сэцэн хаан — Wikipedia (Buyan Sechen Khan)