Боржигин Буняшир Өлзийтөмөр хаан — Намтар

Монголын хаад · 1408–1412 орчим; эхлэх оны өөр хувилбар бий

Буняшир нь Өлзийтөмөр цолоор тэмдэглэгддэг XV зууны эхний Монголын хаан. Түүнийг XIII зууны Төмөр Өлзийт хаантай андуурч болохгүй. Амьдарсан үе: 1379–1412 орчим Эх сурвалжид тулгуурлан монгол хэлээр боловсруулсан дэлгэрэнгүй намтар. Маргаантай он, угсаа болон хожуу үеийн уламжлалт өгүүлэмжийг тайлбартай тэмдэглэсэн. Мэдээлэл хадгалагдаагүй хэсгийг таамгаар нөхөөгүй. Төр барьсан үе: 1408–1412 орчим; эхлэх оны өөр хувилбар бий Эцэг: Элбэг Угсаа ба Төв Азид өнгөрүүлсэн үе Буньяширыг Элбэг хааны хүү гэж монгол түүх бичлэгийн уламжлалд тэмдэглэдэг. XIV зууны төгсгөлийн угсааны мэдээ нийтдээ зөрүүтэй байдгийг энэ холбоонд ч анхаарах хэрэгтэй. Элбэгийн үхэл, Монгол дахь тэмцлийн дараа тэр Төв Азид очиж, Төмөрийн төрийн дэмжлэгийг авсан. Самаркандын орчинд исламын шашинд орсон гэх мэдээ судалгаанд бий; үүнийг Монголын бүх аймаг түүний хамт шашнаа сольсон гэж ойлгохгүй. Монголд буцаж ирсэн нь Буньяшир Өрөгтөмөрийн эрхийг эсэргүүцэн хаан ширээг нэхэмжилж, Өлзийтөмөр хэмээх хааны нэр хэрэглэжээ. Нэхэмжлэлийн эхлэлийг заримд 1403, нийтлэг засаглалын эхлэлийг 1408 гэж өгдөг. Аругтай чинсан түүнийг дэмжсэнээр зүүн Монголд байр сууриа бэхжүүлсэн. Өөр өөр эхлэлийн он нь улс төрийн дэмжлэг үе шаттай бүрэлдсэнийг тусгадаг. Ойрад ба Мин улсын харилцаа Өлзийтөмөр, Аругтайн хүч Ойрадын удирдагчидтай өрсөлдөж байв. Мин улс Монголын талуудтай тус тусад нь элч солилцож, цол олгох замаар харилцаагаа зохицуулсан. Ийм нөхцөлд Монголын хааны дээд эрхийн нэхэмжлэл болон аймгуудын бодит захирагдал хоёр давхцахгүй байлаа. 1409–1410 оны аян дайн 1409 онд Мин улсын цэрэг Хэрлэнгийн орчим Монголын хүчинд хүнд ялагдал хүлээв. Үүний дараа Юнлэ хаан 1410 онд өөрөө их цэрэг удирдан умард зүг довтолсон. Өлзийтөмөр, Аругтай нарын хүч тус тусдаа хөдөлж, довтолгоонд өртжээ. Хэрлэнгийн ялалт нь удаан хугацааны аюулгүй байдлыг баталгаажуулаагүй бөгөөд дараагийн том аянд хүргэсэн. Сүүлчийн жил ба залгамжлал Буньяшир 1412 онд Ойрадтай хийсэн тэмцлийн явцад алагдсан гэж тэмдэглэдэг. Дэлбэгийг түүний хүү гэж үзэх уламжлал байдаг ч өөр угсааны тайлбар бас бий. Өлзийтөмөрийн амьдрал Монголын дотоод хаан ширээний тэмцэл Төв Ази, Мин улсын гадаад бодлоготой хэрхэн холбогдож байсныг харуулдаг. Хөрөг: хиймэл оюунаар бүтээсэн уран сайхны төсөөлөл; баталгаат түүхэн гэрэл зураг биш. Боловсруулалт: эх сурвалжуудын баримтад тулгуурласан монгол найруулга. Wikipedia-ийн хамтран зохиогчдын холбогдох өгүүллүүдийг ашиглав ( CC BY-SA 4.0 ); эх холбоосуудыг доор үзүүлэв. Эх сурвалж Буняшир Өлзийтөмөр хаан — Wikipedia (Öljei Temür Khan)