Боржигин Аригбөх хаан — Намтар

Монголын хаад · 1260–1264, Хубилайтай зэрэгцэн өргөмжлөгдсөн

Тулуй, Сорхугтани бэхи нарын отгон хүү. Мөнхийг нас барсны дараа Хархорум дахь ноёдын дэмжлэгээр хаанд өргөмжлөгдөж, 1260 оноос Хубилайтай өрсөлдөв. Амьдарсан үе: XIII зуун — 1266 Эх сурвалжид тулгуурлан монгол хэлээр боловсруулсан дэлгэрэнгүй намтар. Маргаантай он, угсаа болон хожуу үеийн уламжлалт өгүүлэмжийг тайлбартай тэмдэглэсэн. Мэдээлэл хадгалагдаагүй хэсгийг таамгаар нөхөөгүй. Төр барьсан үе: 1260–1264, Хубилайтай зэрэгцэн өргөмжлөгдсөн Эцэг: Тулуй Эх: Сорхугтани бэхи Гэр бүл ба Монголын төв нутаг Аригбөх нь Тулуй, Сорхугтани бэхи нарын отгон хүү. Мөнх, Хубилай, Хүлэгү зэрэг ах нар нь гадаад аянд явах үед тэр Монголын төв нутаг, хааны ордны хэрэгт оролцож байлаа. Хархорумын ордны түшмэд, Мөнхийн гэр бүлийн хэсэг, Ойрадын холбоотнууд түүний улс төрийн түшиг болсон. Өргөмжлөлийн маргаан Мөнхийн үхлийн дараа хааныг бүх алтан ургийн оролцоотой сонгох асуудал шийдэгдсэнгүй. 1260 онд Аригбөх, Хубилай тус тусын дэмжигчдийн хуралдайгаар хаанд өргөмжлөгдөв. Аригбөхийг зөвхөн нэг талын урвагч гэж нэрлэх нь тухайн үеийн хууль ёсны эрхийн маргааныг бүдгэрүүлдэг; нөгөө талаар түүнийг нийт эзэнт гүрэнд дангаар хүлээн зөвшөөрөгдсөн хаан гэж үзэх боломжгүй. Цэрэг, хангалт ба холбоотон Аригбөх Монголын төв нутгийг түшиглэсэн боловч хүнс, худалдааны урсгалыг Хубилайн тал хязгаарласнаар хүндрэлтэй тулгарчээ. Цагадайн улсын Алгуг дэмжсэн нь эхэндээ баруун талаас хангалт авах боломж олгосон ч Алгу бие даан бодлого явуулахад хоёр тал мөргөлдөв. Энэ дайн зөвхөн ах дүүгийн маргаан бус, эзэнт гүрний өөр өөр бүсийн нөөц, эрх ашигтай холбогдсон байлаа. Бууж өгсөн нь ба амьдралын төгсгөл 1264 онд Аригбөх Хубилайд бууж өгч, түүний гол дэмжигчдийн хувь заяаг ялагч тал шийдэв. Тэр 1266 онд нас барсан. Хорлогдсон гэх таамгийг баталгаат баримт болгон бичихгүй. Түүний хөвгүүд, үр удам хожмын Монголын улс төрд оролцсон бөгөөд зарим Умард Юанийн хаадын угсааг Аригбөхтэй холбодог ч тэр хэлхээний олон хэсэг маргаантай. Түүхэн утга Аригбөхийн ялагдал Хубилайн эрхийг бататгасан ч эзэнт гүрний баруун улсуудын бие даасан байдлыг зогсоогоогүй. Түүний намтар нь Хархорумд төвлөрсөн уламжлалт орд болон Хойд Хятадын нөөцөд түшиглэсэн шинэ төвийн өрсөлдөөнийг ойлгоход чухал. Төрсөн оныг ойролцоогоор 1219 гэж зарим лавлах өгдөг тул нарийн огноо болгон баталгаажуулаагүй. Хөрөг: хиймэл оюунаар бүтээсэн уран сайхны төсөөлөл; баталгаат түүхэн гэрэл зураг биш. Боловсруулалт: эх сурвалжуудын баримтад тулгуурласан монгол найруулга. Wikipedia-ийн хамтран зохиогчдын холбогдох өгүүллүүдийг ашиглав ( CC BY-SA 4.0 ); эх холбоосуудыг доор үзүүлэв. Эх сурвалж Аригбөх хаан — Wikipedia (Ariq Böke)