Боржигин Агваржин жонон — Намтар

Монголын хаад · 1452–1454 орчмын хаан ширээний өрсөлдөгч; он маргаантай

Тогтобух Тайсунгийн дүү Агваржин жонон нь хаан, Ойрадын Эсэн тайш нарын тэмцэлд оролцсон. Ойрадын тал түүнд хаан ширээ амласантай холбогдох мэдээ байдаг. Амьдарсан үе: XV зууны эхэн хагас Эх сурвалжид тулгуурлан монгол хэлээр боловсруулсан дэлгэрэнгүй намтар. Маргаантай он, угсаа болон хожуу үеийн уламжлалт өгүүлэмжийг тайлбартай тэмдэглэсэн. Мэдээлэл хадгалагдаагүй хэсгийг таамгаар нөхөөгүй. Төр барьсан үе: 1452–1454 орчмын хаан ширээний өрсөлдөгч; он маргаантай Эцэг: Ажай Ажай тайжийн удам Агваржин нь Ажай тайжийн хүү, Тайсун Тогтобух болон Мандуултай ах дүүсийн холбоотой Боржигин язгууртан байв. Түүний тухай мэдээ ихэвчлэн жононгийн алба, Тайсун–Эсэний тэмцэл, эцсийн эргэлттэй холбоотой. Хүүхэд насны дэлгэрэнгүй баримт ховор тул намтарт зохиомол хүмүүжил, хэлсэн үг нэмээгүй. Жононгийн байр суурь 1433 оны үеэс жононгийн үүрэг хүлээсэн гэж тэмдэглэдэг. Жонон нь хааны дорхи өндөр байр суурь боловч ямар нутаг, ямар хүчийг бодитоор захирсныг цаг үеийн нөхцөлтэй нь үзэх хэрэгтэй. Агваржингийн угсаа, албан тушаал нь түүнийг хаан ширээний өрсөлдөөнд оролцох боломжтой болгожээ. Эсэний талд орсон нь Тайсун хаан Эсэн тайшийн нөлөөг хязгаарлахыг оролдох үед Эсэний тал Агваржинд хааны суудал амласан гэж сурвалжид өгүүлдэг. Агваржин ахынхаа эсрэг талд орж, Тайсун ялагдан зугтсан. Энэ үйл явдлыг хожуу түүх бичлэг ёс суртахууны урвалтын жишээ болгон өгүүлдэг ч улс төрийн бодит үр дүн нь хааны гэр бүлийн дотоод эвдрэл байв. Богино хаанчлалын асуудал Агваржинг хаан гэж тооцох хугацааг он дараалалд янз бүрээр өгдөг бөгөөд заримд маш богино завсрын хаан гэж үзнэ. Тэр Эсэний цэргийн хүчнээс үл хамаарсан тогтвортой төр байгуулж амжаагүй. Иймээс түүний хаанчлалыг олон жил бие даан улс удирдсан мэтээр тайлбарлахгүй. Үхэл ба удмын үргэлжлэл Эсэн Агваржин болон дагалдагчдыг найр ёслолын үеэр хороосон тухай сурвалжийн уламжлал бий. Хүү Хархуцаг Дүүрэн болон түүний удмын Баянмөнх, Батмөнх Даян хаантай холбогдох угсаа хожмын Монголын хаант төрд чухал болсон. Агваржингийн өөрийн богино эрх мэдэл төгссөн ч угсааны энэ салбар устсангүй. Хөрөг: хиймэл оюунаар бүтээсэн уран сайхны төсөөлөл; баталгаат түүхэн гэрэл зураг биш. Боловсруулалт: эх сурвалжуудын баримтад тулгуурласан монгол найруулга. Wikipedia-ийн хамтран зохиогчдын холбогдох өгүүллүүдийг ашиглав ( CC BY-SA 4.0 ); эх холбоосуудыг доор үзүүлэв. Эх сурвалж Агваржин жонон — Wikipedia (Agbarjin)